'Het lijkt wel een paradijs'

“Honden komen wel 2 à 3 uur per dag buiten. Mensen in zorginstellingen in Nederland gemiddeld 6 minuten per maand. Onmenselijk!” Het komt uit de grond van het hart van Willy Schuurman, coördinator dagbeleving en de beleeftuin van het Parkhuis in Dordrecht. Haar prijswinnende beleeftuin “De Heerlyckheid van het Parkhuis” is uitgegroeid tot een geliefde plek binnen het Dordtse verpleeghuis voor jonge en oude mensen met dementie en Korsakov-cliënten. De beleeftuin is een goed middel om cliënten naar buiten te krijgen en de buurt naar binnen. Het maakt niet uit hoe groot de tuin is, als er maar iets positiefs en veel te beleven valt in een groene, natuurlijke omgeving. Dat maakt het leven van cliënten veel aangenamer. We kunnen écht iets doen en het hoeft absoluut niet veel te kosten.

Schuurman (49) begon in 2013 met een beleeftuin op een klein stukje grond van het terrein. Dat stukje werd steeds groter. Nu is het een behoorlijk grote tuin opgedeeld in een moestuin, theetuin, kruidentuin, bloementuin en een zintuigprikkelende wandelroute van een kilometer rondom het hele terrein. “Ik heb de kansen die ik heb gekregen met beide handen aangepakt”. Met succes! Want vele instellingen hebben na een bezoek aan de beleeftuin dit initiatief overgenomen. Het is een sneeuwbaleffect gebleken.

“De buitenlucht doet de cliënten goed”, geeft Schuurman aan. Zo is gebleken dat bewegen het dementieproces vertraagt. Wanneer dat ook nog eens buiten gebeurt en er vitamine D wordt aangemaakt, worden botten sterker en daardoor het valgevaar verkleind. Door de buitenlucht vergroot je de eetlust en krijgt men een beter slaappatroon. De medicatie kan vaak worden verminderd. Een beleeftuin levert dus een belangrijke bijdrage aan deze effecten.

Een beleeftuin is een tuin waarin de zintuigen op een positieve wijze geprikkeld worden. Het is een variatie aan belevingen. Bezoekers moeten kunnen horen, zien, voelen, proeven en ruiken. Dit kan door een doelgerichte aanleg van de tuin en beplanting (fruitstruiken/bomen, bloemen die geuren en felgekleurd zijn of groot en contrasterend én herkenbaar). Daarnaast zijn er tal van elementen zoals beweegtoestellen, muziekinstrumenten, een rain-maker, een reuze boter-kaas en eierenspel, een volière, een moestuin, fotobordjes met vragen langs de wandelroute die gesprekken stimuleren, nestkastjes, voedertafels, waterelementen etc. toe te voegen aan de tuin. Daarnaast moet de beleeftuin rolstoeltoegankelijk zijn en een logische wandelroute hebben.

Een goede beleeftuin moet ook een ontmoetingsplek zijn waar activiteiten uitgevoerd kunnen worden, benadrukt Schuurman. “Dat kan in de theetuin, maar ook tijdens tuinconcerten. Samenwerkingsverbanden met bijvoorbeeld scholen geeft ook een extra dimensie. Zo kunnen leerlingen van een MBO bijvoorbeeld een high-tea of een expositie organiseren. Zo ontmoeten jong en oud elkaar. Herkenning is ook erg belangrijk voor mensen met dementie. Het geeft een vertrouwd en veilig gevoel. In de beleeftuin zorg je voor herkenning door bijvoorbeeld met planten ‘van vroeger’ of brocante materialen te werken. Voor cliënten is het ook prettig om de seizoenen te herkennen aan de hand van de beplanting. Het voorjaar kunnen ze ruiken en zien door de vele bloembollen. Maar ook de zonnebloemen, de herfstkleuren en de sneeuw op schermbloemen is een bewuste keuze bij de aanleg van de tuin."

Naast haar werk in de beleeftuin is Schuurman ook druk bezig om samen met 28 activiteitenbegeleiders van het Parkhuis de dagbeleving opnieuw in te richten. Dit gebeurt aan de hand van 9 elementen: kinderen, dieren, muziek, kunst en cultuur, buiten, sport en spel, bewegen, complementaire zorg en aan tafel. Deze zijn ontstaan vanuit de ervaringen uit de beleeftuin een aantal jaren geleden. “Het is een soort kapstok, een houvast om tot passende activiteiten te komen. Een aantal van deze elementen zul je altijd tegen komen in ieders agenda. Dit geldt voor ieder mens. De wijze waarop ze uitgevoerd worden is per individu verschillend. Dit kan actief of passief zijn, afhankelijk van de fase van iemands ziekteproces of doelgroep. Het kan individueel zijn of in groepsverband. Het is dus heel vraaggericht, afgestemd op de behoeften en mogelijkheden van de cliënt”.

Het hebben van een beleeftuin bij de zorginstelling krijgt van familie en bewoners enorm veel waardering. “Zij vinden het fijn om in een omgeving te zijn die niet herinnert aan een instelling maar meer lijkt op een thuissituatie of een park”, legt Schuurman uit. “Het kan heel bepalend zijn voor de keuze van een verpleeghuis. Het is een goede investering gebleken. Dat betekent niet dat het perse heel duur moet zijn. Juist omdat het zo’n dankbaar project is en het tot de verbeelding spreekt is het heel gemakkelijk om sponsoren te vinden en spullen te krijgen via marktplaats of een rommelmarkt. Misschien is tijd, gedrevenheid en enthousiasme nog wel de grootste investering.

Wanneer een instelling alleen maar bestrating heeft, betaalt de investering in de aanleg van een beleeftuin zich dubbel en dwars terug! Een beleeftuin is namelijk de ideale kans om de kwaliteit van leven van cliënten enorm te vergroten en de buurt bij de zorginstelling te betrekken. Als een instelling daarnaast ook samenwerkingsverbanden aangaat met scholen en bedrijven in de omgeving kan er een mooie dagbeleving voor de cliënten worden georganiseerd. Het streven van de beleeftuin is namelijk dat het buiten zijn en de natuurbeleving een structureel onderdeel van het leven wordt.

“Het grootste compliment dat mij gegeven werd, was van een oude dame. Ze sprak niet vaak. Maar toen ze voor het eerst in de beleeftuin kwam en de bloemenweelde zag, zei ze: ‘Het lijkt hier wel een paradijs!’ Dat is voor mij de grootste waardering die ik kan krijgen in mijn werk. Want hier doen we het voor!”

 

Dit artikel verscheen op donderdag 28 juni in het magazine van GroenEffect met het thema Zorg. Meer weten over het effect van groen in de zorg? Open dan hier het digitale magazine. 

Geplaatst op 2 juli 2018

Naar volledig nieuwsoverzicht